Voor u gelezen en samengevat...
Econoshock
- Auteurs: Geert Noels
- Uitgever: Houtekiet
De wereldeconomie wordt door elkaar geschud als nooit tevoren. Banken
die failliet gaan, de beurzen die recorddalingen te zien geven, paniek
bij spaarders, overheden die financiële instellingen nationaliseren, bedrijven
die nog moeilijk aan geld komen... het is zelden gezien.
Volgens Geert Noels (°1967) treden er momenteel zes schokken gelijktijdig
op, die het aanzicht van de wereld veranderen: demografie, verschuiving
van het zwaartepunt naar het Oosten, informatie- en communicatietechnologie,
het einde van de fossiele brandstoffen, het nieuwe kapitalisme en de groene
economie.
1. Demografie:
Deze schok bestaat uit drie subschokken : de explosieve toename van de wereldbevolking sinds 1950, de verschuiving van welvaart van Amerika en West-Europa naar het Oosten en de vergrijzing (plus de hogere levensverwachting). Ze gaan gepaard met verstedelijking en welvaartsziekten zoals obesitas, stress en zelfmoord.
2. Het zwaartepunt verschuift naar het oosten
Het is fout om te denken dat het Oosten nu pas de rest van de wereld ontdekt.
China is terug van weggeweest. In de 16e eeuw stond dit land verder dan
het Westen op technologisch vlak. Zijn welvaart overtrof die van andere
regio’s. Europa nam heel wat technologie mee van het Oosten, en gebruikte
die om zijn achterstand in te halen. Vandaag is het eerder andersom: 1,3
miljard Chinezen, 1 miljard Indiërs en nog honderden miljoenen Aziaten
vechten om hun plaatsje in de wereldeconomie. Dit heeft grote gevolgen
voor onze economie, maar evengoed voor het milieu…
Verder gaat Noels in op Oost Europa. Hij beweert dat onze industrie niet
meer zou bestaan zonder de gedeeltelijke delokalisatie naar die landen.
De export naar Oost-Europa is, dank zij Duitsland, Finland en Ierland,
belangrijker dan die naar de USA. Over Rusland is hij pessimistisch. Brazilië
en Turkije krijgen betere scores. Verder pleit hij nadrukkelijk voor het
behoud van de maakindustrie in het westen. Creërende industrie geeft immers
uitzicht op export en dus op buitenlandse valuta. De toeleverende industrie
doet dit in mindere mate terwijl lokale dienstverlening op dit punt niets
toevoegt.
3. Informatie- en communicatietechnologie
De ICT-schok is al een tijdje geleden begonnen, maar is nog steeds een
belangrijke kracht die inwerkt op onze bedrijven, onze economie en onze
maatschappij.
De karakteristieken kunnen afgekort worden tot GIGI:
- een model van “Gratis” dat bedrijven uitdaagt om anders na te denken
over hun businessmodel.
- Interactief: nog nooit was de consument, de creërende artiest of de
burger zo invloedrijk. Zijn mening wordt geregistreerd, geëvalueerd en
opgenomen in beslissingen.
- Globaal: internet heeft de drempels verlaagd. Een entrepreneur moet
niet meer starten met lokale markten. De wereld ligt meteen binnen zijn
bereik!
- Individualistisch: de keuze van het individu primeert. Het wordt mogelijk
om massaproductie te combineren met extreem individuele keuzemogelijkheden.
4. Het einde van de fossiele brandstoffen
Piekolie wordt door sommigen nog steeds in de categorie “Urban Stories”
geplaatst. In het boek stelt Noels, dat er genoeg bewijzen zijn om met
een bepaalde vorm van piekolie rekening te houden.
De fossiele brandstoffen kunnen het huidige groeitempo niet meer volhouden.
Misschien zitten we al op het piekoliemoment, misschien zal het binnen
het decennium plaatsvinden. Het piekoliemoment is het moment waarop de
productie van olie niet langer zal groeien en het, door uitputting van
grote bronnen en de kleinere omvang van nieuwe bronnen, steeds moeilijker
wordt om het productieniveau op peil te houden.
In ieder geval zitten we in een overgangsfase. Alternatieve energiebronnen
krijgen nu volop kansen.
5. Het nieuwe kapitalisme
Het financiële systeem kraakt in zijn voegen.
Een combinatie van overdreven kredietcreatie en verregaande normvervaging
heeft een kettingreactie op gang gebracht. Grote instellingen zoals Bear
Stearns, Lehman Brothers, Fannie Mae, Freddie Mac en Fortis behoren al
tot de slachtoffers.
Maar er zijn andere tekenen dat de overdrijvingen in het kapitalistische
systeem moeten worden gezuiverd:
- ongebreidelde groei van hefboomfondsen
- ontslagvergoedingen van CEO’s
- oneigenlijk gebruik van financiële instrumenten: verzekeringen, afgeleide
producten, etc
6. De groene economie
Tenslotte is er de groene economie. Het belang hiervan en van het afremmen van de opwarming van de aarde is nog het minst doorgedrongen in ons economisch denken. Noels ziet de groene schok niet als het spiegelbeeld van de energieschok en noemt het een gelukkig toeval dat ze zich samen voordoen. Het zet ons aan om iets te doen aan de massale uitstoot van CO2, aan onze overconsumptie van fossiele brandstoffen en aan de klimaatwijziging. Al Gore overtuigde in 2006 velen van die noodzaak en werd daarvoor beloond met de Nobelprijs voor de vrede in 2007. Het is nu aan de regeringen en aan de burgers om de sterke kanten uit de Kyoto-akkoorden van 1997 / 2005 om te zetten in daden. Drie van de vijf grootste vervuilers, China, USA en India, doen helaas nog niet mee. Noels stelt een Kyoto-bis voor, om de zwakke punten weg te werken (p. 279-281). Hij voegt er ook concrete en haalbare maatregelen bij om het klimaat gezonder en de mensen meer milieubewust te maken.
Deze zes schokken zullen iedereen op deze wereld raken, zowel economisch,
maatschappelijk als financieel. En er zullen slachtoffers vallen, bij zowel
individuen, bedrijven als economische grootmachten. Zich niet aanpassen
zal leiden tot welvaartverlies. Tegelijk zullen er uit het puin ook nieuwe
bedrijven en economische winnaars opstaan.
Dit boek is niet in de eerste plaats bedoeld voor economen, maar voor
iedereen die wil weten hoe deze economische schokken zijn of haar leven
zullen beïnvloeden. Maar ook voor iedereen die de talrijke kansen ervan
wil leren ontdekken.
De gevolgen
Het tweede deel van het boek gaat over de gevolgen van de zes schokken samen. Door hun gezamenlijke kracht, zullen ze een economische storm veroorzaken. De auteur ziet hierin vooral positieve gevolgen: een evenwichtigere wereldeconomie, een duurzamere globalisering en een kapitalisme dat meer gericht is op de behoeften van de gemeenschap dan op de grote winsten van enkelingen.
Hij vergelijkt de huidige schok met die van de Industriële Revolutie, die 200 jaar geleden de economie en maatschappij zo fundamenteel wijzigde. Nu komen er nog de vraag- en aanbodschok uit het oosten en de ecologische schok bij. Beide waren in de 19° eeuw nog niet aan de orde. Bovendien oefenen de energieschok en de financiële schok nu eerder een negatieve kracht uit in plaats van een positieve tijdens de Industriële Revolutie.
De huidige schok is krachtiger en bovendien wereldwijd en zal invloed uitoefenen op de omvang en de financiering van onze ondernemingen, op onze maatschappij, politiek, economie en beleggingsgedrag. Het schema op p. 320 zet 30 nieuwe kenmerken netjes in een kader.
Ook in dit deel lezen we duizelingwekkende dingen : de USA moeten een
totale schuld afbetalen die 300 % van het bbp bedraagt (p. 327). Op de
grafiek van p. 337 is dat zelfs 350 % en dan zijn de dramatische jaren
2008 en 2009 nog niet meegerekend. De overheidsschuld is lager dan hier,
maar de spaarquote is nihil en vooral bedrijven en gezinnen zitten met
bergen schulden. De schuldverslaving en consumptiedrift gaan ten koste
van de algemene welvaart. De USA verliezen geleidelijk hun economisch leiderschap,
omdat ze geëvolueerd zijn van een producerende naar een consumerende economie.
Noels adviseert Obama een stevig afkickprogramma, massale alternatieve
energie, orde in de banksector, minder buitenlandse leningen en minder
oorlogen.
Voor Europa ziet hij negatieve en positieve kanten en blijft hij Duitsland
beschouwen als de rots in de branding en het rolmodel (p. 343). Het Duitse
IFO- instituut is minder optimistisch en spreekt van de ergste recessie
sinds 1949 (D.S., 12.12.08).
Noels eindigt met innovaties door infrastructuurgolven en een pleidooi voor stabiel beleggen, in de ruime zin van het woord, als levenshouding. Hij geeft hiervoor tien tips.
Bas Sturm
